تصویرسازی موفقی داشت.«مردی که گورش گم شد» یاد بچگی ها می انداختم و خانه بی بی؛یاد نگاهم به آن فضای عامیانه و روابط ساده آدم هایش.

با این وجود ارزش این همه خودکشی را نداشت.این جایزه بازی ها و حرف و حدیث ها.

با داستان اولش که بدجوری توی ذوقم خورد.زبانش از ریتم خارج می شد و از شخصیت فاصله می گرفت.(می خواستم همه را اینجا بنویسم اما وقت خواندن علامت نزدم و حس دوبار خوانی اش هم نیست)کلیشه های زبانی اش هم کم نبود.اغراق در تکرار افعال و واژه ها برای ایجاد ریتم،آهنگ را به هم می زد و زیاده از حد کلیشه ای می نمود.(البته با داستان های بعدی اش چندان مشکل نداشتم)

خیلی ها معتقدند گزینه های دیگری سزاوار جایزه اول بودند.شاید حق دارند!

مثل چی دلم می خواد جان مالکویچ بشم!

هیچ وقت ار دوراس دل خوشی نداشتم و چند سال پیش،با خواندن هر سطر مدراتو کانتابیله اش که به همین سبک نوشته شده،فحش مفصلی حواله می کردم.اما دیروز که در مورد رمان نو صحبت می کردیم و کارهای روب گریه را که اصلن دوست نداشتم می خواندیم،دیدم بحث های رمان های نویی ها چقدر به ذهنم نزدیک است.

چند تا از اصولش را اینجا می آورم تا شماهم حظ کنید:

اول:این حرف روب گریه برایم خیلی دلنشین بود:جهان نه معنادار است و نه بی معنا؛همین است که هست!

دوم:رمان نویی ها معتقد اند جامعه مدرن،حذف انسان و آمدن ماشین ها،بر ذهن و زندگی ما تاثیر زیادی دارد و به همین دلیل در آثارشان سعی در حذف کاراکتر ها و یا کمرنگ کردن نقششان دارند.آن ها انسان را هم مثل اشیا یکی از ارکان زندگی می بینند و بی پرداخت به ذهنیت هاشان،با نگاهی عینی و بیرونی از او و اشیاء دیگر می گذرند.

سوم:زمان فیزیکی و خطی را به هم می ریزند.حتا زمان را به عقب می کشند و گاهی به صفر می رسانند و در بعضی مواقع،اتفاقاتی را در بی زمانی به تصویر می کشند.با زمان بیش از این هم بازی می کنند،یا بسیار فشرده اش می کنند و یا بی نهایت کش اش می دهند.

چهارم:قهرمان پروری نمی کنند.شخصیت ها کمرنگ اند یا بی هویت.

پنجم:حادثه محور نیستند و بر توصیف تکیه دارند.گاه تا آنجا اغراق شده محیط را توصیف می کنند که جزئیات اجازه دیدن تصویری کلی و واضح را به مخاطب نمی دهد.

ششم:از اشیا و طبیعت معنا زدایی می کنند و آنها را با ویژگی های فیزیکی شان توصیف می کنند.کوه دیگر نماه صلابت نیست بلکه سنگی است به ارتفاع فلان.در واقع باطن رمانتیک اشیا را از آنها می گیرند.بر خلاف اگزینسیالیت ها به اصالت بشر معتقد نیستند بلکه به اصالت شیء اعتقاد دارند.

هفتم:سعی می کنند برای شیوه داستان نویسی کلاسیک نقیضه به کار برند.این اصل را می توان در رمان های پلیسی شان به وضوح دید.پلیس قاتل می شود و یا می بینیم مقتول در آخر داستان نمرده است.

هشتم:از آنجا که محور جهان انسان نیست،دیگر دردهای زندگی زجرآور جلوه نمی کنند و خوشی ها شادی آور نیست.

از ارداتم به برادران هاشمی که بگذریم،با غلتشن ها کلی کیف کردم.کمدی عمیق و کاملن ملموس که بار نمایش را تنها برگردن شوخی های کلامی ننداخته بود؛بازی های خوب و فاصله گذاری های به جا؛تالار سایه غلغله بود و ملتی حاضر شده بودند برای بلیط های سرپایی ۴هزار تومان بپردازند.

از ته دل خندیدیم!به نمایشی که سخیف نبود؛به تمام چیزهایی که هر روز می بینیم و نمی خندیم؛به خودمان و تک تک کلیشه هایی که درگیرمان کرده خندیدیم؛در کمدی ای که سال ها پیش حکایت از فرودهای جامعه ایتالیا می کرد و حالا چه خوب با فضای امروزمان قابل تطبیق بود.

۱.بوی زندگی؛

دوست دارم دقیقن روی زمین زندگی کنم،تنها با چیزهایی که مستقیمن مقابل چشمم اتفاق می افتد . فیلم های رئال را ترجیح می دهم اما perfume را دوست داشتم.اینکه از مُردار مردم عطری بسازی برای برگرداندن عشق و زندگی به جهان.

جان باتیست مردی است با شامه بسیار قوی که از مایل ها فاصله،بوی اجسام و اشخاص را تشخیص می دهد.او هیچ درکی از خوبی یا بدی ندارد.فقط بو می کشد و عطر می سازد.تا اینکه برای ساختن عطر مخصوصش،زنان را انتخاب می کند و با کشتن ده ها زن،کلکسیونی از عطر آنها می سازد و با تلفیق آنها خوشبوترین عطر جهان را.

بالاخره به دام می افتد.تمام شهر برای کشتن او بسیج می شوند اما او حربه ای برای گریز دارد:عطر تازه!

بوی عطر شهر را مست می کند.همه اعدام را فراموش می کنند و به عشق بازی با هم مشغول می شوند.حتا کشیش هم از اعجاز این عطر در امان نمی ماند.حاصل کار جان باتیست هر جا می رود،عشق را با خود می برد.کشته ها فراموش می شوند و از بویشان زندگی و عشق به جا می ماند.

۲.تحریم می کنم؛

ماندن ادبیات پشت در های اداره کتاب و تشدید سانسور،به مسئله ای جزیی بدل می شود وقتی به دلیل بی پولی نمایشگاه کتاب را تحریم می کنی.

۳.ایمیل نفرستید جان جدتان؛

انجمن اسلامی شهرهای مختلف،سایر گروه های چپ و تمام معترضین به وضعیت موجود و تمام رهبران به سوی وضع مطلوب،شما را به تمام عقاید مقدستان قسم،اینقدر ایمیل نفرستید.با احترام به تمام فعالیت های ارزشمند و مثمر ثمر شما،اعلام می کنم:من نه چپ هستم و نه گرداننده چرخ جنبش دانشجویی و نه عضو هیچ انجمن اسلامی یا غیر اسلامی!

الف،نه تنها سایتی است مدعی انتشار مطالب عمیق فسلفی،سیاسی،اجتماعی ،بلکه تحلیل های فمنیستی اش هم ردخور ندارد.این سایت این بار،در اقدامی عمیقا ژورنالیسیتی،عکس های ازدواج فرخنده فرزند احمدی نژاد و دختر مشایی را در اختیار عموم قرار داد.

نباید به دلیل این اطلاع رسانی شفاف و بدون سانسور مهر زرد را برپیشانی این سایت که از قضا با همین رنگ طراحی شده چسباند.چراکه اولا:ازدواجی به این میمنت،برکتی است برای ملت ایران و از این حیث مسئله ای عمومی و حتا ملی-میهنی تلقی می شود و انتشار هرگونه خبری در خصوص آن را نمی توان نقض حریم خصوصی صاحبانش برشمرد.و دوما:صاحبان عکس ها،نه تنها شکایتی از انتشار تصاویر ندارند و حتا دیده شدنشان را گامی در جهت ترویج ساده زیستی می دانند.

حالا چه کسی ادعا می کند که الف همچنان پرچمدار روزنامه نگاری زرد آنلاین است آن هم زرد پررنگ؟!

آگرندیسمان(blow up) فیلم تازه ای نیست و در سال ۱۹۶۶،توسط آنتونیونی ساخته شده.

ماجرا از آتلیه یک عکاس شروع می شود.شخصیت اصلی داستان اوست که روزی در یک پارک از معاشقه زنی جوان و مردی میان سال عکس می گیرد.اصرار زن به پس گرفتن عکس ها،او را به کشف راز آن لحظات،مشتاق تر می کند و با مشاهده تصاویر،داستان یک قتل بر او روشن میشود.

اما عکس ها را از آتلیه می دزدند.به پارکی که جنازه مرد در آن بوده می رود و جنازه ای نمی بیند.تنها یک تصویر برایش باقی مانده که آنقدر نامفهوم است که به قول یکی از شخصیت ها،بیشتر به یک نقاشی می ماند.(شاید مقصود از نقاشی،تصویری ساخته یک ذهنیت باشد و نه واقعیت باشد و شاید همبازی شدن یک نقاش و یک عکاس در فیلم او،نمایانگر همین واقعیت باشد:میان رویا و واقعیت فاصله ای نیست!)

عکس ها دزدیده شده،پس دیگر قتلی رخ نداده است.وقتی تصویری نیست،پس حقیقتی هم وجود ندارد.

پ.ن:دید من نسبت به فیلم،اینگونه نبود.فکر می کنم،منظور آگرندیسمان،بیش از انکه بر کشف حقیقت و تاملات انسان برای درک آن متمرکز باشد،بر ناپایداری و یا شاید انکار آن تکیه داشت.ریشخند جستجو برای چیزی که وجود ندارد.

دوست داشتم:

* آدم ها فضول هم نبودند؛هم را نصیحت نمی کردند و به اموری که دخالت مستقیمی در زندگی شان ندارد دخالت نمی کردند و در کل،به شعور هم احترام می گذاشتند.

*‌چماقی به نام سنت،نژاد،مذهب،جنسیت،اختلاف سنی و قداست وجود نداشت.

*آدم ها دروغ نمی گفتند؛دروغ نمی گفتند؛دروغ نمی گفتند و دیگر کسی از خودش تیزبازی در نمی آورد.دوست داشتم همان چیزی باشیم که دیده می شویم.دوست داشتم این اندک سانسوری هم که محیط مرا مجبور به اعمالش می کند از بین می رفت و اینقدر انرژی ام را برای تفکیک چند شخصیت در درونم متمرکز نمی کردم.

*مرزی نبود که مرزبان ها را تمام عمر روی یک خط در بیگانه ترین نقطه میهن اسیر کند.زندانی نبود که زندان بان عمرش را برای حفاظت از آن در حبس بگذراند.جنگ نبود و افتخاری به نام شهادت و اسارت و قصاوت وجود نداشت.

*زیر پوش مردانه رکابی،کفش مردانه نوک تیز،شکیلا و تمام دخترهایی که خیلی نجیب و متین اند،مش موی زرد،کامران نجف زاده،احمد بهارلو،کیف کولی هایی که شبیه موز هستند،غذاهای دریایی و موسیقی رپ از زمین رخت بر می بست.

*نه اعتیاد بود و نه بیماری های جسمی و روحی،نه مرگ بود و نه ناتوانی. 

*جهان چند صدایی را تحمل می کرد،روزنامه ها آزادانه می نوشتند و تعطیل نمی شدند؛ کافه کتاب ها باز می شدند و کشور پرمی شد از ناشران قدرتمند،نویسندگان و مترجمان توانا و کتاب های تازه.

*هوا همیشه خنک بود.حدود 15 درجه سانتی گراد و آفتاب مغز آدم را نمی سوزاند. 

*حاکم پول های جهان بودم و به آدم ها قدر لیاقت و توانایی شان ثروت عطا می کردم.بدون شک بالیاقت ترینشان خودم بودم.

*من می شدم رئیس سازمان صدا و سیما

دوست دارم:

آدم ها:علی اکبر قاضی زاده؛مجید جان دلبندم؛الناز و حاجی و پدرام و هنگامه؛توهماتم در ساختن فرشته ای که هرگز وجود نداشت.

خوردنی ها:فسنجان و خورشت آلوی مامان پز و آش رشته ای که بچگی ها،خونه بی بی می خوردیم؛کماچ و کلمپه ی کرمانی و...

پوشیدنی ها:مانتوی طوسی که خاله طیبه دوخته و شال عربی و روسری ترکمنی و کیف جینی که با اولین حقوقم خریدم.

حرف ها:غزلیات سعدی،رمان های معروفی،درس های ادبیات سیروس شمیسا،نمایش نامه های بکت،علوم ارتباطات و کلاس های دکتر نمکدوست و راهنمایی های کامبیر نوروزی؛

شنیدنی ها:مرضیه؛شجریان؛علیرضا قربانی وقتی تصنیف بخواند؛آندره بوچلی وقتی تصویرش را هم ببینم؛کوهن وقتی معنایش را هم بفهمم؛خولیو اگلسیاس،اگر به دزدی بودن کارهایش فکر نکنم؛عارف وقتی بخواند:«گل گلخونهء من،یکی یکدونهء من...»،شهرام شب پره وقتی بخواند:«دلم می خواد پربگیره ز غصه آزاد بشه،عمری تنها بوده،وقتشه دوماد بشه،وای دلم...»،حسن شماعی زاده وقتی بخواند:«بذار دنیا بگن دیوونگیشه»خیلی زیادند،بی خیال!

کرمان را هم دوست دارم و لی لی اسلامی را وقتی باخودش بحث های فرسایشی نمی کند و حالش خوب است!

پدرام من رو به بازی دوست داشتنی ها دعوت کرد.من هم الناز،سجاد،لیلا لطفی،دیگری،و رضا اسکندری را دعوت می کنم. 

چهار سال بعد از آنکه هر دانشگاه قلهء قافی،در کنار رشته های دیگرش،جایی برای دانشجویان تئاتر و سینما باز کرد،شهرها پر شد از فارغ التحصیلان تئاتر و نمایش.کارشناسانی که به برکات تعلیمات قدرتمند دانشگاه ها،نه تنها در رشته نام برده تخصصی پیدا نکرده بودند،که راه دیگری را هم برای امرار معاش نمی شناختند.

همهء این کارگردانان و بازیگران،برای جبران خلاء بی دانشی یا کم دانشی شان،متوسل شدند به متون نمایشی که به دست اساتید بزرگ غربی نگاشته شده بود.سالن های نمایش پر شد از«بودن یا نبودن»ها و در میان کارگردانان تازه کار،جایی برای نمایش نامه های بومی نماند و حدنهایت فاصله آنها با نمایش های وارداتی،دست به کار شدن دراماتورژها بود و اجرای آثار بازنویسی شده،یا اجرای نمایشنامه هایی،که کپی برداری بی نام و نشانی بود از آثار بزگ ادبیات نمایشی.

خلاصه آنکه برای من و هم نسلانم،کمتر فرصت دیدن آثار بدیع،چه از نظر بازی یا کارگردانی و یا نویسندگی پیش آمد.

تمام این حاشیه ها را نوشتم که از حسنی و راه باریک پشت کوه تعریف کنم.بازی افشین هاشمی را دوست دارم و به عقیده من،توانایی او بود که قسمت اعظم بار افرای بیضایی را به دوش کشید.

«حسنی و راه باریک پشت کوه» را «افشین هاشمی» نوشته و کارگردان کرده  و بازی اش در این نمایش هم مثل کارهای دیگرش بی نظیر و بسیار متفاوت است.یک نمایش کاملن بومی،که رگه هایی از نقالی و هنر تعزیه و حتا عروسک گردانی در آن می دیدیم.همراه با موسیقی فولکلور و به خدمت گرفت لهجه و عقاید قومیت های مختلف.

نمایشنامه ای نظم گونه،که قصد نداشت حماسی باشد،گرچه مضمون کلی اش،همان جنگ اسطوره ای میان خوبی و بدی بود،با روایتی تازه.

موسیقی و دیالوگ های منظوم،نمایش را رهبری می کرد،اما(بر خلاف کارهای موزیکالی که تا حالا دیده بودم)،قرار نبود بار کسالت و رخوت اجرا و متن را،سازهای بازیگران به دوش بکشد.بلکه ساز و آوازها،تنها وسیله ای بود برای القای بهتر معنا.

برای برقراری ارتباط با مخاطب،فاصله گذاری ها را از حد نگذرانده بود. طنزهای کلامی و فاصله گذاری ها،(گرچه در برخی صحنه ها مخاطب را به خنده وامی داشت)نمایش را به سطح نکشانده بود از آن کمدی لوس و بی معنایی که تنها برجذابیت های بصری و کلامی تکیه می کند نساخته بود.

طراحی صحنه اش ساده اما بسیار عالی بود.با استفاده از یک پردهء حداکثر یک و نیم متری که روی یک میز گذاشته شده بود،صحنه های متفاوت نمایش ساخته شد؛بی یکنواختی!

خلاصه اینکه،حظ اش را بردم!دوست داشتید ساعت 6:45 در تالار قشقایی تئاتر شهر ببینید.

نمی دونم قبلن کی باهام در موردش صحبت کرده بود و نمی دونم چه جوری سر از اتاق من در آورده بود؟!حامد دنبال عکسهای عروسی می گشت.برای پیدا کردنشون توی اتاق به هم ریخته ام مجبور شدم دونه دونه سی دی ها رو امتحان کنم،تا اینکه به این فیلم رسیدم .

با او حرف بزن ،روایتی عشق جوانی است به یک بیمار مرگ مغزی و مرد،حالا در هیات پرستار،از دختری که روزی عاشقش بوده مراقبت می کند،با او حرف می زند،لحظه به لحظه بیشتر عاشقش می شود و سرانجام از عشق بازی او،بیمار مرگ مغزی باردار می شود و از زندگی جنینی که از پرستارش در شکم دارد به زندگی برمی گردد.

فیلم با یک نمایش صامت شروع می شود.دو زن که با هم حرف نمی زنند،لباس خواب پوشیده اند و مثل خوابگردهاخود را به دیوار می کوبند و از این سکوت رنج می برند.نام فیلم و صحنه آغازش خیلی چیزها را روشن می کرد و به نظرم انتخاب (و توضیح)بی نظیری بود اما خیلی صحنه هاش را هم دوست نداشتم و فکر می کنم توضیح واضحات بود.

فیلم زیبایی بود و پرداختی بکر و ظریف داشت؛گرچه با تاخیری ۵ ساله دیدمش!

پ.ن:گروه تئاتر بازی هم در نمایش «کاریزما» از صحنه آغاز فیلم و رنج سکوت به این شیوه الهام گرفته بودند؛البته این کجا و آن کجا!